- Nýgengi
-
-
Nýgengi er fjöldi nýgreindra í tilteknu þýði. Nýgengi er ýmist birt sem
heildarfjöldi nýgreindra á einu ári eða sem tíðni af 100.000 einstaklingum á
ári (sjá aldursbundna tíðni og ASR hér fyrir neðan). Nýgengið gefur til kynna
meðaláhættu á því að fá krabbamein, en krabbameinsskrár safna reglulega
upplýsingum um fjölda þeirra sem greinast með krabbamein.
-
- Dánartíðni
-
-
Dánartíðni er fjöldi þeirra sem látast á tilteknu tímabili í tilteknu þýði.
Dánartíðni er hægt að birta sem heildarfjölda dauðsfalla á einu ári eða sem
tíðni af 100.000 einstaklingum á ári.
-
- Hlutfallsleg lifun
-
-
Hlutfallsleg lifun er skilgreind sem hlutfall á lifun þeirra sem greinast með tiltekið mein borið saman við afdrif sambærilegs hóps í þjóðinni varðandi kyn og aldur á sama tímabili. Það er hægt að túlka sem líkur sjúklings á að lifa sjúkdóminn af, ef ekki koma til aðrar dánarorsakir. Birt er lifun fyrir 1 og 5 ár eftir greiningu, svo og 10 ár eftir greiningu fyrir brjóstakrabbamein og blöðruhálskirtilskrabbamein. Í NORDCAN er hlutfallslega lifunin aldursstöðluð með sérstöku alþjóðlegu staðalþýði fyrir lifun (International Cancer Survival Standards - ICSS).
| Alþjóðleg staðalþýði fyrir lifun (ICSS). Staðalþýðin ICSS 1, ICSS 2 og ICSS 3 voru notuð við aldursstöðlun í Norrænu lifunarrannsókninni 1964-2003. |
| Staðall |
ICSS 1 |
ICSS 2 |
ICSS 3 |
| Einkenni |
Ungir fullorðnir |
Lítið aldurstengt |
Rosknir |
| % af öllum meinum |
2,5 |
10,2 |
87,3 |
| Mein |
Eistu, Hodgkins eitilfrumuæxli |
Bráðahvítblæði |
Bein |
Sortuæxli, legháls, heili, skjaldkirtill, mjúkvefur |
Önnur mein + samsettir flokkar |
| Aldurshópur og vogtala (W) í %
| Aldur |
W |
Aldur |
W |
Aldur |
W |
Aldur |
W |
Aldur |
W |
| 0-29 |
31 |
0-29 |
31 |
0-29 |
7 |
|
| 30-39 |
21 |
| |
30-39 |
13 |
|
| 40-49 |
13 |
30-49 |
34 |
40-49 |
16 |
0-49 |
36 |
0-49 |
12 |
|
50-59 |
19 |
50-59 |
17 |
| 50-69 |
20 |
50-69 |
20 |
50-69 |
41 |
60-69 |
22 |
60-69 |
27 |
|
70-79 |
10 |
|
70-79 |
16 |
70-79 |
29 |
| 70-89 |
15 |
80-89 |
5 |
70-89 |
23 |
80-89 |
7 |
80-89 |
15 |
| 90+ |
0 |
90+ |
0 |
90+ |
0 |
90+ |
0 |
90+ |
0 |
-
- Algengi
-
-
Algengi krabbameins í lok tiltekins árs, er fjöldi þeirra sem eru á lífi eftir greiningu meinsins, í tilteknu þýði. Einstaklingar sem hafa greinst með fleiri en eitt krabbamein eru taldir með í öllum þeim meinum sem þeir hafa greinst með, en þegar ”Öll mein nema önnur húðmein” eru skoðuð, eru einstaklingar eintaldir m.v. greiningu fyrsta meins.
Heildar algengi endurspeglar fjölda einstaklinga á lífi á ákveðnum tímapunkti, sem áður höfðu greinst með tiltekinn sjúkdóm, óháð því hversu langt er frá greiningu og hvort einstaklingurinn er í meðferð eða álitinn læknaður. Hluta algengi (algengi eftir tiltekinn tíma), sem takmarkast við þann fjölda einstaklinga sem greindust fyrir tilteknum fjölda ára síðan, er góður mælikvarði á byrði vegna krabbameina. Í NORDCAN eru upplýsingar um algengi krabbameina hjá þeim sem eru á lífi einu, þremur, fimm og tíu árum eftir greiningu, svo og öll ár. Þessar upplýsingar eru þýðingarmiklar til að geta metið árangur meðferða, eins og upphafsmeðferð (eins árs), klíniska eftirfylgni (þriggja ára) og lækningu (5 ára). Einstaklingar sem eru á lífi 5 árum eftir greiningu meins eru almennt taldir læknaðir, þar sem dánartíðni þeirra er svipuð og dánartíðni þjóðarinnar. Undantekningar eru þó á þessu og á það einkum við um brjóstakrabbamein. Heildar algengi er birt bæði sem fjöldatölur og hlutfall af 100.000 íbúum. Mögulegt er að fá aldursstaðlað algengishlutfall þegar þjóðir eru bornar saman og þá er val á milli aldursstöðlunar með alheims- (W), Evrópu- (e) og norræna- (N) aldursstaðlinum eins og fyrir nýgengi og dánartíðni.
-
- Áhættuþýði
-
-
Sá hluti þjóðar sem er móttækilegur fyrir það að þróa tiltekið krabbamein.
Áhættuþýði er skilgreint út frá lýðfræðilegum upplýsingum, svo sem búsetu,
kyni, aldurshópi o.fl. Áhættuár eru talin í persónuárum.
-
- Aldursbundin tíðni
-
-
Aldursbundin tíðni er reiknuð með því að skipta fjölda nýrra
krabbameinstilfella eða fjölda þeirra sem látast úr krabbameini eftir
aldurshópum á tilteknu tímabili og deila með fjölda persónuára í sama
aldurshópi á sama tímabili. Fyrir krabbamein er aldursbundin tíðni yfirleitt
birt sem árleg tíðni af 100.000 einstaklingum. Í NORDCAN eru 5 ára aldurshópar
notaðir (hæst 85+ ára).
-
- Hrá tíðni
-
-
Upplýsingar um nýgengi og dánartíðni eru oftast birtar sem tíðni. Fyrir
tiltekið mein og tiltekið þýði er hrá tíðni reiknuð sem fjöldi nýgreindra
krabbameinstilfella eða fjöldi þeirra sem látast úr krabbameini á gefnu
tímabili deilt með fjölda persónuára áhættuþýðis. Fyrir krabbamein er yfirleitt
notuð árleg tíðni af 100.000 einstaklingum sem eru í áhættu.
-
- ASR (aldursstöðluð tíðni)
-
-
Aldursstöðluð tíðni (ASR) er mælikvarði á tíðni sem þjóð myndi hafa ef hún væri
með staðlaða aldurssamsetningu. Stöðlun er nauðsynleg þegar bornar eru saman
margar þjóðir með mismunandi aldurssamsetningu, því að aldur er mikill
áhrifaþáttur í áhættu á að fá krabbamein. ASR er vegið meðaltal af aldursbundnu
nýgengi; vigtunin er gerð með svokölluðu staðalþýði. Algengasta staðalþýðið er
alþjóðlegt (World Standard Population). Sé nýgengi eða dánartíðni reiknuð á
þennan hátt er talað um árlegt aldursstaðlað nýgengi (miðað við alþjóðlegan
aldursstaðal) eða árlega aldursstaðlaða dánartíðni (miðað við alþjóðlegan
aldursstaðal). Yfirleitt er miðað við 100.000 íbúa. Þá er algengt að nota
evrópskt staðalþýði og í NORDCAN er einnig mögulegt að velja norrænt
staðalþýði, þar sem aldursdreifingin svarar til aldursdreifingar
Norðurlandaþjóðanna árið 2000.
-
-
| Aldursskipting staðalþýða sem eru notaðar við stöðlun í NORDCAN (per
100 000) |
| Aldurshópur |
Alþjóðlegur
ASR (W) |
Evrópskur
ASR (E) |
Norrænn
ASR (N) |
| 0-4 |
12000 |
8000 |
5900 |
| 5-9 |
10000 |
7000 |
6600 |
| 10-14 |
9000 |
7000 |
6200 |
| 15-19 |
9000 |
7000 |
5800 |
| 20-24 |
8000 |
7000 |
6100 |
| 25-29 |
8000 |
7000 |
6800 |
| 30-34 |
6000 |
7000 |
7300 |
| 35-39 |
6000 |
7000 |
7300 |
| 40-44 |
6000 |
7000 |
7000 |
| 45-49 |
6000 |
7000 |
6900 |
| 50-54 |
5000 |
7000 |
7400 |
| 55-59 |
4000 |
6000 |
6100 |
| 60-64 |
4000 |
5000 |
4800 |
| 65-69 |
3000 |
4000 |
4100 |
| 70-74 |
2000 |
3000 |
3900 |
| 75-79 |
1000 |
2000 |
3500 |
| 80-84 |
500 |
1000 |
2400 |
| 85+ |
500 |
1000 |
1900 |
| Samtals |
100000 |
100000 |
100000 |
-
- Uppsöfnuð áhætta
-
-
Uppsafnað nýgengi/dánartíðni eru líkur eða áhætta fyrir einstakling á því að
greinast með eða deyja úr tilteknum sjúkdómi á tilteknu tímabili. Fyrir
krabbamein er það táknað með fjölda nýbura (af 100 eða 1000) sem reikna má með
að fái / deyi úr tilteknu meini fyrir 75 ára aldur (eða 80, 85 ára aldur) ef
þeir hefðu sömu tíðni krabbameina og þjóðin á sama tíma. Leiðrétt er fyrir
öðrum dánarorsökum. Með aldursstöðlun er hægt að bera saman þjóðir með
mismunandi aldurssamsetningu.
-
- Staðalskekkja
-
Staðalskekkja fyrir tíðni er mælikvarði á breytileika úrtaksins sem tíðnin er
metin fyrir.
-
- Öryggisbil
-
Spönn gilda sem hefur tilgreindar líkur á því að innihalda hina óþekktu
raunverulegu tíðni eða hneigð. Algengast er að nota 95% (p-gildi=0,05) og 99%
(p-gildi=0,01) öryggisbil.
-
- Áætluð árleg breyting á prósentu (EAPC)
-
Áætluð árleg breyting á prósentu er notuð til að mæla hneigð eða breytingu á
tíðni með tímanum. Beitt er einfaldri aðhvarfsgreiningu á logaritma af
aldurstaðlaðri tíðni (ASR). Það gefur meðaltal af árlegum breytingum á
aldursstaðlaðri tíðni fyrir tiltekið valið tímabil.
|